Onstuimig Katendrecht

Introductie

Ooit onderdeel van Rotterdams havengebied, Chinatown en de hoeren buurt, nu een opkomende veel beloofden wijk. De constant veranderende wijk Katendrecht bevindt zich ten Zuiden van de Rotterdamse stadsdriehoek en is omgeven door de Maashaven en de Rijnhaven. Het historisch ontstaan vormt de basis voor de demografische, typologische en morfologische karakteristieken, zowel in het verleden van deze buurt als in de toekomst. Deze aspecten zullen daarom chronologisch worden onderzocht in dit report.

Het ontstaan

Er wordt voor het eerst gesproken over Katendrecht in 1199. Op dat moment behoort het gebied toe aan de adel. Langzamerhand worden delen van Katendrecht verkocht aan Rotterdam totdat deze het complete gebied in handen heeft in 1766 [1]. Katendrecht in de negentiende eeuw kan worden gezien als een schattig klein dorpje omgeven door groen. Meerdere adellijke families hebben hun tweede huis in dit gebied staan. Aan het eind van deze eeuw worden de eerste en tweede haven van Katendrecht uitgegraven. Er zijn zelfs stukken gevonden waarin gesproken wordt over een derde haven, maar onderzoekers geloven dat dit is gedaan als afleiding voor de ambitieuze plannen voor de Maashaven. Met de groei van de havens in gedachten, ontwikkelt de voormalige directeur van Gemeentewerken Rotterdam ir. G.J. de Jongh plannen voor de kanalen Rijnhaven en Maashaven die het eind van het voorspoedige Katendrecht zullen betekenen. The smalle peninsula huist nu huizen voor de buurt, niet meer omgeven door groen, maar door de havens, warenhuizen en scheepswerven en emplacementen. Van het originele Katendrecht is niks over. Alleen de Hilledijk en de Rechthuislaan herinneren nog aan het schattige kleine dorp wat hier ooit heeft gelegen.

Chinatown

Door de crisis in de agrarische sector ontstaat er grote werkeloosheid onder de lokale boeren. De haven daarentegen bloeit op ondanks de zeelieden die besluiten dat ze niet genoeg rechten hebben en in de zomer van 1911 staken. Als antwoord op de staking neemt Lloyd, de rederij van Rotterdam, meer dan honderd Chinezen aan uit Engeland. Dit kan worden gezien als de hoofdreden van de multiculturele diversiteit van de inwoners in de wijk [3]. De werknemers settelen in Katendrecht met de lage huurprijzen. Dit zou het begin zijn van de opkomende groei van Katendrecht als Chinatown. Tegen 1922 bestaan er meer dan vijftien pensions in de Delistraat en omgeving. Supermarkten, gok- en opium locaties, en andere vermaak faciliteiten zijn te vinden te midden van deze pensions. Wanneer in de jaren dertig een crisis het land teistert worden veel Chinezen werkloos. Wanneer aan het eind van de dertigerjaren de scheepvaart weer toeneemt zijn de meesten al vertrokken uit het land. Dit kwam ook gedeeltelijk door de acties van de overheid om individuen die niet meer geschikt waren voor het werk in een bepaald werkgebied uit te zetten naar Hong Kong [4]. Wat overblijft van deze periode is het straatlandschap van de Delistraat. Kleine bedrijven, restaurants en winkels die oorzaak waren van de levendigheid in de buurt blijven rond het Deliplein gevestigd, zelfs tot op de dag van vandaag. Verder herinneren ook de scheepswerven en warenhuizen aan de noordkant van het gebied nog aan deze tijd.

De wallen van Rotterdam

Hoewel de Zandbuurt, het beruchte gedeelte van Rotterdam voor vermaak, nog steeds bestaat in de twintigste eeuw wordt Katendrecht steeds populairder. Voor de tweede wereldoorlog vinden de prostituees hun klanten voornamelijk rond de Delistraat [5]. Tijdens de oorlog wordt het Duitse soldaten verboden om de peninsula te bezoeken. Men geloofde dat de venerische ziektes de puurheid van het ras van de soldaten zou aantasten. Hierdoor kon de wijk uitgroeien tot een veilige haven binnen Rotterdam waar jazzmuziek nog steeds kon worden gespeeld en waar onderdak kon worden geboden voor mensen die moesten onderduiken [6]. Het gebied leeft op na de oorlog en dit gaat niet voorbij aan de investeerders. Rond het eind van de zeventiende eeuw zijn meer dan honderd bordelen te vinden op de peninsula met bijna vierhonderd prostituees.

Het karakter van de wijk verandert enorm en de inwoners beginnen in opstand te komen. Meerdere gewelddadige opstanden vinden plaats. Dit resulteert in de start van de stadsvernieuwing in Katendrecht door de gemeente van Rotterdam samen met de verwijdering van de prostituees. Van 1975 tot 1990 worden meer dan negenhonderd huizen en commerciële gebouwen gerenoveerd wat leidt tot een gigantische transformatie van het gebied [7].

Stadsvernieuwing

Een nieuwe coalitie in de overheid kaart de problemen omtrent stadsvernieuwing aan. Met een nieuwe meerderheid in de gemeente van Rotterdam voor de PvdA wordt de stadsvernieuwing, hierboven al vermeldt, of de zoals later genoemde klassieke stadsvernieuwing in gang gezet door Van der Ploeg. Met de slogan ‘bouwen voor de buurt’ probeert het plan de karakteristieke punten van de verschillende wijken aan te stippen. Dit houdt in dat de bestaande verkaveling in stand wordt gehouden en de voorkeur wordt gegeven aan renovatie, betaalbare huur en sociale woningbouw. Met de hulp van zowel inwoners als ambtenaren worden projecten opgestart.

Ook na de revitalisatie periode blijft Katendrecht enigszins desolaat doordat mensen voorzicht blijven bij het kiezen van de buurt als woonplek. Bedrijven verlaten het gebied en huizen worden leeg achter gelaten. Deze leegstand wordt vervolgens gevuld bij mensen met een lager inkomen waardoor de wijk te maken krijgt met de mogelijkheid een achterbuurt te worden. Er wordt geconcludeerd dat het verlangen om sociale woningbouw neer te zetten niet heeft geresulteerd in interessante architectuur en ook niet de problemen heeft kunnen oplossing voor de herverdeling van voormalige haven wijken zoals Katendrecht. Daar komt verder bij dat de renovatie van de bestaande gebouwen met gepleisterde gevels, nieuwe kozijnen, en verhoging en afvlakking van de daken heeft geleid tot het verlies van de karakteristieken van de negentiende-eeuwse architectuur [8]. 

Masterplan

Aan het begin van de nieuwe eeuw is het tijd voor verandering en wordt er een nieuw plan, zonder de PvdA, maar met Leefbaar Rotterdam als aandrijver, geïntroduceerd voor de renovatie en het bouwen van nieuwe huizen en faciliteiten. In de vernieuwing wordt meer nadruk gelegd op diversiteit van inkomens in de wijk. Daarbij is er ook meer aandacht voor veiligheid en onderhoud [9]. Het doel is Katendrecht te promoten als een populaire plek om te zijn en zo nieuwe en jongere mensen aan te trekken. In tegenstelling tot vroeger is Katendrecht tegenwoordig misschien wel een van de veiligste wijken in Rotterdam en kan een grote verandering in de leeftijd van de bewoner worden waargenomen [10]. Op het moment bestaat de huizenmarkt nog steeds voornamelijk uit goedkopere huurhuizen hoewel de ontwikkeling van duurdere onderkomens, zoals de luxe Fenixlofts, ervoor moet zorgen dat ook de hogere klasse naar de wijk komt [11].

Morfologie

Als er wordt gekeken naar de morfologische aspecten van dit stadsfragment kan er worden geconcludeerd dat de meeste huizenblokken grotendeels gesloten blokken zijn met of een (semi)privéruimte in het midden. Een exceptie hierop zijn de grote industriële hallen aan de kade aan de noordkant van Katendrecht. Deze vervullen vandaag de dag allerlei functies van het winkels tot restaurants en kleine bedrijfjes. De hoogte van deze gebouwen varieert van drie tot tien verdiepingen hoewel dit laatste alleen voorkomt op twee relatief kleine gebieden aan de noordkant van de wijk. Deze verschillen worden duidelijk als er bijvoorbeeld gekeken wordt naar één blok gelegen aan de Delistraat en de Atjehstraat waar grote contrasten kunnen worden geïdentificeerd tussen beide zijdes. De gebouwen aan de Delistraat waren in het bezit van verschillende privé eigenaren die gezamenlijk hebben besloten om te renoveren in het masterplan [12]. Hoewel in de renovatie gekozen is voor één stijl over de gehele lengte van de gevel zijn er verschillende daken en details toegepast die de diversiteit van de inwoners van het blok representeren.

De huizen aan de Atjehstraat daarentegen zijn in het bezit van een huisvestingsbureau en anders gerenoveerd gedurende de stadsvernieuwing. Een uitkomende plint kan worden geïdentificeerd waarin de gezamenlijke ingangen zijn gelegen en de daken zijn plat gemaakt.

Verder zijn drie nieuwe huizenblokken gebouwd ten zuiden van de Brede Hilledijk in een andere stijl [13]. Deze recentere blokken hebben een sterke repetitie en vormen een sterk geheel wat een juxtapositie vormt met de bestaande gebouw blokken die gebouw voor gebouw zijn gevormd.

Demografie

Alle evenementen hierboven beschreven hebben geresulteerd in een diverse demografische situatie in Katendrecht. Momenteel huist de peninsula 4755 mensen van wie de grootste groep (41,5%) alleen leeft. Bijna een vijfde van de huishoudens bestaat uit een getrouwd stel met kinderen en daardoor leven er vergeleken met andere gebieden in Rotterdam relatief veel jongeren (0-15 jaar) in het gebied [14]. Deze verjonging van de wijk en de nieuwe starters die zijn aangetrokken zijn voornamelijk te wijten aan de laatste renovaties en veranderingen die zijn gemaakt in het masterplan van dit gebied.

Als er gekeken wordt naar de etniciteit van Katendrecht dan varieert deze enorm, ondanks dat bijna de helft van de inwoners van Nederlandse afkomst is (47,3%). Zoals later in het onderzoek besproken zal worden, is er een grote groep Surinaamse en Antilliaanse inwoners aanwezig in Katendrecht. Wat echter opvalt is dat het gedeelte van andere niet westerse mensen met een immigratie achtergrond opmerkelijk hoger is dan in de rest van Rotterdam. Dit zou te wijten kunnen zijn aan de inwoners met Chinese afkomst binnen deze groep. Hoewel vele buitenlanders het land uit zijn verscheept, heeft een aantal gekozen om te trouwen met Nederlandse burgers of in de regio te blijven [15].

Daarnaast, valt bij de observatie van de data over de inwoners van Katendrecht iets bijzonders op aan de financiële situatie. Ondanks de rijkelijke periodes en bedrijven, is de winst grotendeels terecht gekomen bij een kleine groep ondernemers. De echte inwoners van Katendrecht konden genieten van de vitaliteit van de wijk, maar werden zelf niet rijk. Als er naar de huidige statistieken wordt gekeken kan er geconcludeerd worden dat het grootste gedeelte van de wijk in bezit is van inwoners met een relatief laag inkomen contrasterend met het rijke gebied Kop van Zuid waarmee Katendrecht is verbonden [16]. De huidige huizenmarkt voorziet hierin door goedkopere huurhuizen aan te bieden. Daarentegen worden, zoals eerder aangegeven, pogingen gedaan om deze situatie te veranderen en nieuwe starters en rijkere inwoners naar de buurt te trekken.

Conclusie

Wat opvalt uit de analyse van het stadsfragment Katendrecht is de turbulente geschiedenis van dit gebied. The wijk heeft vele ups-and-downs gekend die gedurende de tijd hebben geresulteerd in grote veranderingen op het gebied van mensen en bedrijven. Hieruit is Katendrecht als multiculturele wijk met inwoners van verschillende achtergronden ontstaan. Gedurende de revitalisatie zijn de gebouwen grotendeels gerenoveerd of herbouwt om de status van de wijk op te krikken en zo nieuwe mensen aan te kunnen trekken. Op dit moment is dit proces nog steeds gaande met het omvormen van de Fenix warenhuizen en de bouw van huizen lans de Brede Hilledijk. Het resultaat is een divers gebied met gebouwen die zowel terug refereren naar het prominente verleden als naar de geplande toekomst.

References

(Only in English)

[1] Rotterdam op de Kaart. (2014). De geschiedenis van Katendrecht (video) – Rotterdam op de Kaart. [online] Available at: http://rotterdamopdekaart.nl/de-geschiedenis-katendrecht/ [Accessed 2 Mar. 2017].

[2] Rotterdamwoont.nl. (2017). Rotterdam Woont – Wijkhistorie: Katendrecht. [online] Available at: http://www.rotterdamwoont.nl/neighbourhoods/view/45/Katendrecht [Accessed 2 Mar. 2017].

[3] [6] Andere Tijden (2010). Verboden voor Duitsers – Katendrecht in oorlogstijd. Available at: http://anderetijden.nl/aflevering/235/Verboden-voor-Duitsers [Accessed 3 Mar. 2017].

[4] van Meeteren, A. (2015). Chinezen op de Kaap: Van stoker tot pindachinees. [online] Vergetenverhalen.nl. Available at:

Chinezen op de Kaap: Van stoker tot pindachinees
[Accessed 28 Feb. 2017].

[5] [10] Horsten, H. (1995). ‘Wij willen niet in een kijkkast wonen’ Katendrecht maakt zich op voor de zoveelste metamorfose. de Volkskrant. [online] Available at: http://www.volkskrant.nl/archief/-wij-willen-niet-in-een-kijkkast-wonen- katendrecht-maakt-zich-op-voor-de-zoveelste-metamorfose~a394475/ [Accessed 4 Mar. 2017].

[7] Stichting Historisch Katendrecht. (2017). Stichting Historisch Katendrecht. [online] Available at: https://historischkatendrecht.wordpress.com/ [Accessed 25 Feb. 2017].

[8] [9] Rotterdam.nl. (2017). Stadsvernieuwing. [online] Available at: https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/stadsvernieuwing/ [Accessed 14 Apr. 2017].

[11] Fenixlofts. (2014). Fenixlofts. [online] Available at: http://www.fenixlofts.nl/ [Accessed 5 Mar. 2017].

[12] van Schagen Architecten. (2014). Deliplein fase 1 (Delistraat). [online] Available at: http://www.vanschagenarchitecten.nl/projecten-lijst/item/308 [Accessed 21 Mar. 2017].

[13] Helleman, J. (2013). Nieuwbouw – Laankwartier Rotterdam. [online] top010. Available at: http://www.nieuws.top010.nl/laankwartier-rotterdam.htm [Accessed 6 Mar. 2017].

[14] Statline.cbs.nl. (2017). Bevolking Katendrecht. [online] Available at: http://statline.cbs.nl/Statweb [Accessed 5 Mar. 2017].

[15] Rozendaal, S. (2011). De winkel van mijn vader: Een koopman op Katendrecht. 1st ed. Amsterdam: Contact. [16] Wijkprofiel.rotterdam.nl. (2016). Wijkprofiel Rotterdam. [online] Available at: http://wijkprofiel.rotterdam.nl/nl/2016/rotterdam/feijenoord/katendrecht/?toon=alles [Accessed 4 Mar. 2017].